HISTORIA

Gdzie jest położone Balcerowo?

 

Historyczna osada podmiejska Gniezna, położona jest na południe od śródmieścia. Jej wschodnia granica biegnie wzdłuż dzisiejszej ulicy Wrzesińskiej. Od północy teren ten wyznacza zespół budynków i dworzec kolejki wąskotorowej oraz ulica Polna. Zaś od zachodu linię podziału stanowią bagna i rozlewiska ciągnące się w kierunku Dalek. W dawnych czasach południową granicę wytyczał wykarczowany las w obrębie dzielnicy Pustochowa.


Skąd pochodzi nazwa Balcerowo?


Z nazwą tej osady – przedmieścia Gniezna – spotykamy się dość późno, bo dopiero w początkach XVII w. Jaką nazwę nosiła ta osada, czy też folwark wcześniej, trudno jest dziś ustalić. W rozważaniach nad przeszłością Balcerowa możemy jedynie posiłkować się skąpym materiałem archiwalnym. Faktem potwierdzonym w dokumentach jest, że Balcerowo stanowiło jeszcze w początkach XVII w. „role na gruncie Królewskim” i dysponował nimi Magistrat Jaśnie Królewskiego Miasta Gniezna. Do 1633 r. role te należały lub były dzierżawione przez sławetnego Jana Balcerowicza, kowala i zarazem mieszczanina gnieźnieńskiego.
W zachowanych dekretach, kontraktach i konsensach sporządzonych po 1633 r. używa się w zapisach termin: „role Balcerowskie”. Prawdopodobnie nazwa ta utworzona została od nazwiska Balcerowicza, a nie jak to wcześniej sformułowano od imienia: Balcer, Balcerek. Dopuszcza się też wywód, iż sławetny Jan Balcerowicz, przez sobie współczesnych mieszczan gnieźnieńskich, mógł być określany mianem „Balcerek”. Dalsze dzieje utrwalonej już nazwy „Balcerowo”, począwszy od 1797 r., prześledzić możemy na licznie zachowanych planach, mapach i szkicach.


Rys historyczny:

Balcerowo choć pozostawało poza strukturą miejską, to jednak było ściśle związane z Gnieznem, zarówno pod względm historycznym, jak i administracyjnym. W 1851 r. w zamiarze władz pruskich Gniezna leżało powiększenie obszaru miasta przez włączenie do niego opodal leżących przedmieść, mi.in.: Dalek i Balcerowa. Względy finansowe sprawiły, że nie doszło do zrealizowania tego przedsięwzięcia.


W latach 80 - tych XIX w. znaczną część gruntów folwarku Balcerowo nabyła spółka Grabski, Jeschecki & Comp., która w 1882 r. wybudowała i uruchomiła cukrownię (Zückerfabrik). Zaplecze surowcowe dla fabryki stanowiły okoliczne wsie i majątki ziemskie.


Pod koniec XIX w., przy wjeździe do cukrowni wybudowane zostały: okazały gmach administracji oraz po przeciwnej stronie, w otoczeniu parkowym, rezydencjonalny pałacyk – mieszkanie właścicieli. Budowle wzniesiono w stylu neoklasycznym (dzisiaj oznaczone ul. Wrzesińska 28 i 29). W pałacyku Grabskich uwagę budziła sala myśliwska, a także kolekcja obrazów znanych malarzy. Przed pałacem, od strony wschodniej scenerie parkową zdobiła okazała fontanna, a od zachodu - oranżerią z egzotycznymi roślinami (wybud. w 1927 r.). Od wojny 1939 r. pałac nie był zamieszkany przez prawowitych właścicieli.


Po odzyskaniu niepodległości w 1918/1919 r. w Gnieźnie utrzymywał się zapoczątkowany w latach zaboru okres stagnacji. Niewielkiej, aczkolwiek systematycznej modernizacji poddawana była cukrownia. Na gruntach w północnej części Balcerowa powstały mniejsze zakłady, tj.: Młyn Zbożowy i Fabryka powozów braci Waberskich.


Dużym ciosem dla gnieźnieńskiego przemysłu był kryzys na początku lat 30 - tych XX w. Produkcja cukrowni w latach 1929 – 1933 spadła o ponad połowę. W latach okupacji hitlerowskiej (1939 – 1945) przemysł gnieźnieński przeszedł w ręce Niemców
i przeorientowany został na potrzeby wojenne. Spośród gnieźnieńskich dużych przedsiębiorstw okupanci szczególną uwagę zwrócili na cukrownię, rozbudowując ją i modernizując.


W tym względzie inicjatywą wykazał się sprawujący stanowisko okupacyjnego nadzoru, wielce wpływowy, dyr. Hans Reinbrecht, notabene kawaler „Krzyża Żelaznego”. Po wyzwoleniu Gniezna, w 1945 r. fabrykę upaństwowiono. Pałac funkcjonował jako świetlica zakładowa. Organizowano tam różnego rodzaju uroczystości oraz zabawy i bale. W 1959 r. obiekt zaadaptowany został na przedszkole zakładowe cukrowni. Następnie budynek niszczał w zaroślach starego parku, zapomniany przez gnieźnian. Obecnie obiekt jest w posiadaniu Rodziny Pietrak, która postanowiła przywrócić mu pierwotną wizualizację dostrzegając w nim piękno i bogatą historię, o której nie powinniśmy zapomnieć.